آمار هنر و نظریه تکامل - باغ مخفی
X
تبلیغات
وکیل جرایم سایبری
زمان ثبت : جمعه 23 اسفند‌ماه سال 1387 در ساعت 08:06 ب.ظ
نویسنده : علی محمد طباطبایی
عنوان : هنر و نظریه تکامل

جیمز کیو ویلسون

برگردان علی محمد طباطبایی 

 

  wilson

 

انسان ها به احتمال بسیار برای آن که از موسیقی و هنر لذت برند  

 از پیش برنامه ریزی ژنتیکی شده اند

 

زندگی ما انسان ها جدا از آثار هنری غیر قابل تصور است، حال منظور از آن چه لذت بردن از موسیقی بلوگراس (bluegrass)، هوی متال، فرانک سناترا یا موتسارت باشد. واقعیت این است که موسیقی ما را به حرکت درمی آورد. به هنگام سفر به شهری غریب، بازدید از یک موزه ی آثار تجسمی الزامی است. نوشتارهای خیال پردازانه، بسیاری از ما را تحت تاثیر قرار می دهند ـ هرچند امروزه چنین چیزی به ندرت روی می دهد باعث تأسف است.    

هنر از چه روی باید برای ما اهمیت داشته باشد؟ چنانچه دیگران ما را به عنوان یک دوستدار هنر تلقی کنند، اعتبار و جایگاه ما بالاتر می رود، اما در غیر این صورت هنر فایده ای ندارد. با این وجود هنر از زمانی که انسان عصر دیرینه سنگی سی هزار سال پیش از این ـ یا بلکه بیشتر ـ دیوارهای غارهای لاسکو در فرانسه و آلتامیرا در اسپانیا را نقاشی می کرد، همواره بخشی از تجربه بشری بوده است. تاریخ اولین آثار هنر حتی قبل از بوجود آمدن شهرها و ابداع خط قرار گرفته است.

دنیس داتون پروفسور هنر در نیوزلاند اکنون نظریه جدیدی در مورد هنر ارائه کرده است. او بر این عقیده است که علاقه ی همه جایی انسان به هنر در واقع محصولی از تکامل انسان (در مفهوم داروینی)  است. ما از سکس لذت می بریم، حالت های بیانی چهره ها را تعبیر می کنیم، منطق را درک می کنیم و به طور خودانگیخته سخن گفتن را کسب می کنیم ـ درواقع تمامی آنچه بقا و تولید نسل را برای ما آسوده تر می سازند. داتون در کتاب جدید خود « غریزه ی هنر: زیبایی، شعف و تکامل انسان » بر این ادعا است که علاقه انسان به هنر نیز بخشی از این فهرست سازگاری ها است.    

داتون برای اثبات نظریه ی خود می بایست استدلال محقق فقید استفان جی گولد را ابطال کند که معتقد بود فرهنگ بشری پیامد جانبی از مغزهای بزرگ ما است که جامعه آن را شکل بخشیده است. داتون به سهولت این استدلال را با این اظهارنظر رد می کند که چندتایی « پیامد جانبی » ـ از قبیل زبان محاوره ای ـ چه مقدار عظیمی از منفعت های تکاملی را نثار انسان کرده است. با این وجود او هنوز هم باید توضیح دهد که چرا علاقه به هنر برای ما در حکم یک مزیت است. این وظیفه ی ساده ای نیست. این که بسیاری از مردم دارای یک ویژگی باشند، به این معنا هم نیست که آن ویژگی باید یک مزیت تکاملی در بر داشته باشد. من طرفدار تیم رگبی Boston Red Sox هستم اما تردید دارم که چنین چیزی به طور ژنتیکی به کودکان من نیز انتقال یابد. (خوشبختانه آنها نیز طرفدار همین تیم ورزشی اند).

داتون با کمک گرفتن از دومین کتاب بزرگ داروین یعنی « نژاد انسان، و گزینش از جهت رابطه جنسی » (The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex) استدلال می کند که هنر نیز مانند شانه های پهن یک مرد و کمر باریک یک زن جذابیت و فریبندگی را افزایش می دهد. ما برای یافتن جفت به تعریف داستان می پردازیم، آواز می خوانیم، قصه می سازیم، لطیفه بازگو می کنیم و نقاشی می کشیم و هنگامی که جفت خود را بیابیم به زاد و ولد می پردازیم. داتون ادعا می کند که ما هنر را ارج می گذاریم زیرا برای بوجود آوردن آثار هنری به مهارت بالا احتیاج است و معمولاً این قبیل چیزها را از مواد کم یاب و ارزشمند می سازند. مردم هم برای ثروت و هم برای توانایی در جفت یابی اهمیت بسیار قائلند. ما می توانیم به ادعای داتون این واقعیت را نیز بیفزائیم که هنگامی که به نوزادان 3 ماهه تصویرهایی از زنانی نشان داده شود که بعضی از آنها توسط افراد بالغ به عنوان جذاب و بقیه به عنوان زشت ارزیابی شده اند، نوزادان به زنانی که جذاب ارزیابی شده اند به مدت طولانی تری نگاه می کنند.  

این البته استدلالی جالب است اما رضایت بخش نیست. بعضی از انواع هنر را می توان تصور نمود که در تکامل نقشی داشته باشند آنهم بدون این که ارتباطی با گزینش جنسی داشته باشند و بعضی از شکل های زیبایی چه بسا هیچ گونه رابطه ای با هنر نداشته باشند. مثلاً موسیقی را در نظر گیریم: می توانیم زنان و مردانی را تصور کنیم که به دلایل جفت یابی برای یکدیگر آواز بخوانند، اما در عین حال می توانیم تصور کنیم که موسیقی را برای آن کسی بخوانند که می خواهد بخوابد و یا برای روحیه دادن به سربازان در جنگ و یا تشخیص دوست از دشمن.  

و یا در مورد نقاشی: جانورشناس مشهور دزموند موریس و بعضی متخصصان دیگر شمپانزه ها را تشویق به نقاشی کشیدن کرده اند. بعضی از آثار این شمپانزه ها حتی به موزه ها راه یافته است، آنهم بدون این که زیر آنها نوشته شده باشد کار حیوانات است و با این وجود با استقبال بسیار مواجه شده اند. اما آیا این حیوانات برای جلب توجه جفت های خود دست به نقاشی کشیدن زده اند؟ به نظر غیر محتمل می آید. به همین ترتیب نیز نقاشی های درون غارهایی که حدود سی هزار سال پیش کشیده شده اند به احتمال بسیار با ماجراهای عاشقانه رابطه ای نداشته اند (بسیاری از آنها در بخش های دوردست غار که کسی  در آنجا زندگی نمی کرد نقاشی شده اند) و تعداد زیادی از آنها توسط جادوگران قبیله برای مقاصد دینی بوجود آمده اند.

و ما حتی هنگامی که زیبایی منشأ انسانی ندارد بازهم آن را ارج می گذاریم. انسان شناسان نشان داده اند که مردم در بسیاری از فرهنگ ها برای ساحل دریا، غروب خورشید یا قله ی کوه به مراتب ییشتر از زمین های مسطح معمولی یا خورشید داغ ارزش قائل اند. ما با عشق و علاقه به شکل های بخصوصی از زیبایی پای به جهان می گذاریم، و این به نوبه خود واکنش ما به موسیقی، نقاشی و ادبیات را تحت تاثیر قرار می دهد.

البته دنیس داتون در تبیین خود در این خصوص که چرا هنر طی چندین ده هزار سال گذشته همچنان در تمدن های بشری دوام آورده این محدودیت ها را در نظر گرفته است. او اظهار می دارد که علاقه اش به موسیقی قابل تقلیل دادن به نقش آن در ارتباط گیری در مسائل جفت یابی نیست. او تعریف می کند که چگونه به عنوان یک کودک (همچون البته خود من) مجذوب سمفونی هفتم بتهوون شده بود، در واقع مدت ها پیش از آن که کمتری علاقه ای نسبت به جنس مخالف در خود احساس کند. علاوه بر آن هنر و به ویژه موسیقی و شعر به ما کمک می کنند تا به درون شخصیت انسان ها راهی بیابیم. هنگامی که من با دختری که بعدها همسر من شد قرار ملاقات گذاشته بودم، برای دیدن و شنیدن موسیقی Tommy Dorsey رفتیم. این برنامه یقیناً شامل انتخاب جفت یابی هم بود. لیکن نمی تواند توضیح دهد که چرا ما هر ساله به دیدن یک اپرای موتسارت می رفتیم. ما نیز همچون کسانی که از شنیدن موسیقی گروه Sex Pistols لذت می برند زیبایی را ارج می نهیم و آن هم علی رغم این که تعریف ما از زیبایی با آنها بسیار متفاوت است و این البته در موارد بسیاری صادق است.

تکامل بدون کمترین تردیدی در ما ها هم احساس ارج گذاری از زیبایی طبیعی و هم از زیبایی دست ساخته انسان را به جای گذارده است، لیکن به عقیده من گزینش به روش جنسی (sexual selection) فقط بخش کوچی از دلایل چنین امری [غریزه برای ارج گذاری از زیبایی] را توضیح می دهد. و با این وجود دانش استادانه و نثر پرجذبه ی دنیس داتون در کتاب جدیدش خود محصولی از زیبایی است.

 

جیمز کیو. ویلسون پرفسور پیشین در هاروارد در UCLA است که در حال حاضر در دانشگاه پپرداین (Pepperdine) تدریس می کند. وی در 2003 موفق به دریافت جایزه افتخاری رئیس جمهور آمریکا در صلح گردید. 

 

 

The Evolution of Art by James Q. Wilson

Newsweek